Το χρονικό της εδραίωσης του ρόλου των ουλεμάδων της Τουρκίας. [Μέρος πρώτο]

fig2ulemacropped1_0

Από ελεύθερη μετάφραση

by Ceren Lord

Στο επίκεντρο της διαμάχης για την ραγδαία ισλαμοποίηση στην Τουρκία είναι η αύξηση του αριθμού των μελετητών του Ισλάμ γνωστών ως ουλεμάδες (ulema). Παρά την φαινομενικά κοσμική φύση της Τουρκίας, η πλειοψηφία των ουλεμάδων εργοδοτείται από τη Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων του κράτους (Diyanet İşleri Başkanlığı). Η Διεύθυνση είναι η κύρια θρησκευτική αρχή της χώρας και κατέχει το νομικό μονοπώλιο στη θρησκευτική ζωή και δραστηριότητα.  Πράγματι, μια πλούσια νομοθεσία τα τελευταία χρόνια έχει επεκτείνει σημαντικά την επιρροή της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων σε όλα τα πεδία της ζωής, από την εκπαίδευση έως τις οικογενειακές σχέσεις και από την ψυχολογική υποστήριξη στα νοσοκομεία μέχρι την παροχή θρησκευτικών υπηρεσιών για τους πρόσφυγες και κατά τις εθνικές κρίσεις.

Η κοινή λογική τείνει να ερμηνεύει αυτές τις εξελίξεις ως την εργαλειοποίηση της Διεύθυνσης από το Ισλαμιστικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (Adalet ve Kalkınma Partisi ή AKP) για πολιτικούς σκοπούς. Στο ίδιο πνεύμα, πριν από την κυριαρχία του AKP, η Διεύθυνση θεωρήθηκε ως εργαλείο του φαινομενικά κοσμικού, κεμαλικού κράτους. Αναντίλεκτα, και άλλοι κρατικοί παράγοντες (όπως ο στρατός) προσπάθησαν να επηρεάσουν και να ελέγξουν την Διεύθυνση επιδιώκοντας να προωθήσουν διάφορες πολιτικές ατζέντες. Βεβαίως  και η άνευ προηγουμένου επέκταση της Διεύθυνσης στην εποχή του ΑΚΡ είναι μια συνάρτηση της προσπάθειας της κυβέρνησης για την ισλαμοποίηση της χώρας. Υπάρχει, ωστόσο, μια άλλη πλευρά στην ιστορία της επέκτασης της Διεύθυνσης: η ίδια η Διεύθυνση και ο τρόπος οργάνωσής της.

Όπως όλοι οι κρατικοί θεσμοί, έτσι και η Διεύθυνση δεν είναι μονολιθική. Έχει αναπτύξει και ακολουθεί το δικό της πρόγραμμα και συμφέροντα, που ανάγονται στους ουλεμάδες της οθωμανικής εποχής. Ιστορικά, η Διεύθυνση ανέπτυξε πολλές στρατηγικές ενάντια στις προσπάθειες άλλων κρατικών θεσμών και πολιτικών αρχών να την επηρεάσουν και να την ελέγξουν. Αυτές οι προσπάθειες είχαν ως αποτέλεσμα είχαν ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της ταυτότητας της Διεύθυνσης ως ισλαμικού θεσμού. Το AKP, προωθώντας την επέκταση της Διεύθυνσης για πολιτικούς σκοπούς, ενίσχυσε επίσης την ικανότητα της να ακολουθεί τη δική της ατζέντα. Πράγματι, η πρωτοφανής επέκταση της Διεύθυνσης τα τελευταία χρόνια καταδεικνύει την ικανότητά της να εκμεταλλεύεται τις ευκαιρίες που απορρέουν από τον κοινό στόχο με το ΑΚΡ, που δεν είναι άλλος από το να επεκτείνει το ρόλο της προκειμένου να ελέγχει πιο αποτελεσματικά το πεδίο της θρησκείας  και κατ’ επέκταση την επιδιωκόμενη ισλαμοποίηση της δημόσιας ζωής.

Η Διεύθυνση ως ο πιστός σύμμαχος του ΑΚΡ

Μια κρίσιμη στιγμή που σηματοδότησε την άνοδο της Διεύθυνσης ήταν η νύχτα του αποτυχημένου πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016, για το οποίο η κυβέρνηση του ΑΚΡ κατηγόρησε τους πρώην Ισλαμιστές συμμάχους της, τους Γκιουλενιστές. Αφού έμαθε για το προγραμματισμένο πραξικόπημα  ο επικεφαλής της Mehmet Görmez (2010-Ιούλιος 2017) κινητοποίησε τα μέλη της  (112,725, συμπεριλαμβανομένων και ιμάμηδων από τα 82.381 τζαμιά που ελέγχει). Οι ουλεμάδες κλήθηκαν να κινητοποιηθούν ενάντιο στο πραξικόπημα με την φράση: “Ανάψετε τα φώτα κάθε τζαμιού και ενθαρρύνετε τους ανθρώπους να ενταχθούν στον αγώνα ανεξαρτησίας! Ο λαός πρέπει να νιώθει άνετα! Όλοι πρέπει να προσευχηθούμε! Απόψε, μαζί θα εξαλείψουμε τη μεγαλύτερη απόπειρα δολοφονίας και προδοσίας εναντίον του λαού μας! ” (“Turn on the lights of every mosque and encourage the people to [join] the independence struggle! Our people should be at ease! We should all pray! Tonight, together we will eliminate the biggest [act of] murder and betrayal against our people!”). Καθώς οι μουσουλμανικές προσευχές (salah prayers) ακούγονταν από τα τζαμιά σε ολόκληρη τη χώρα, με τους ουλεμάδες συντάχθηκαν και πλήθη που ήταν κατά του πραξικοπήματος που φώναζαν την φράση “ο Θεός είναι σπουδαίος” (tekbir, the expression of Allahüekber, “God is great”), σε διαδηλώσεις που κράτησαν για ημέρες. Ο Görmez, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα ισχυρίστηκε: «με την προσευχή να ηχεί στα αυτιά του, φωνάζοντας ο Θεός είναι μεγάλος και τη σημαία στο χέρι του, το έθνος νίκησε τους προδότες».

Η χρυσή εποχή της Διεύθυνσης

Η Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων ιδρύθηκε το 1924, μετά την ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας  το 1923. Ο νέος θεσμός σηματοδότησε τη σημαντική μείωση της εξουσίας και του ρόλου των ουλεμάδων.

Η άνοδος του ΑΚΡ στην εξουσία το 2002 σηματοδότησε την αρχή μιας χρυσής εποχής για την Διεύθυνση. Έκτοτε, ο θεσμός  γνώρισε μια άνευ προηγουμένου επέκταση σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο και αυξημένη προβολή στην πολιτική και τη δημόσια ζωή. Διαδραματίζει επίσης κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια του AKP για ισλαμοποίηση της χώρας, γεγονός που σημαίνει μεγαλύτερη συμμετοχή των ουλεμάδων στις κοινωνικές πολιτικές καθώς και επιρροή στη διαμόρφωση μιας νέας δημόσιας ηθικής. Η Διεύθυνση απολαμβάνει συνεχώς αυξανόμενους ετήσιους προϋπολογισμούς, ενώ μια σειρά κανονισμών και νόμων την έχουν εξοπλίσει με μεγαλύτερη νομική εμβέλεια.

Μια ακόμα απόδειξη της ενίσχυσης της θέσης της είναι η αυξανόμενη παρουσία της στα μέσα ενημέρωσης και η υιοθέτηση νομικών οδηγιών που έχουν ενισχύσει την ικανότητά της να παρακολουθεί και να λογοκρίνει θρησκευτικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Οι πολιτικές αρχές στρέφονται όλο και περισσότερο προς την Διεύθυνση ως την αρμόδια αρχή για την έκδοση αποφάσεων επί διαφόρων θεμάτων. Το 2010, ένας νέος νόμος σφράγισε τόσο την επέκταση της Διεύθυνσης όσο και τον αυξανόμενο ρόλο της, περιγράφοντας τα νέα καθήκοντα και τις ευθύνες της.

Πηγή: http://www.merip.org/mero/mero020418

This entry was posted in Recep Tayyip Erdoğan, Turkish Developments, Turkish Islamism. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s