Οζάλ: Η ομοσπονδία εφαρμόζεται ντε φάκτο

699x7

Της Φανούλας Αργυρού

ΤΙ ΕΛΕΓΑΝ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΤΕΜΙΡΕΛ, Ο Γ.Γ. ΤΟΥ ΟΗΕ ΕΙΧΕ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΤΟ 28,4% ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ, ΕΝΩ Ο ΝΤΕΝΚΤΑΣ ΕΙΧΕ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙ ΟΤΙ ΘΑ ΔΕΧΟΤΑΝ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗ ΣΤΟ 29%+. ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΣΥΜΦΩΝΗΣΟΥΝ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ, ΤΟΤΕ Ο ΝΤΕΝΚΤΑΣ ΘΑ ΕΠΑΝΕΡΧΟΤΑΝ ΚΑΙ ΘΑ ΜΟΙΡΑΖΑΝ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΤΑΞΥ 28,4%-29,2%

Ο Ντεμιρέλ ευχαρίστησε τη Βρετανία για τη βοήθεια που προσέφερε της Τουρκίας για τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και εξήρε ιδιαίτερα τον ρόλο του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών

Τελικά η βρετανική κυβέρνηση αποδέσμευσε έναν από τους δύο φακέλους που είχε προσωρινά επαναδεσμεύσει στις 13 Δεκεμβρίου 2017, πριν από την πρόσφατη αποδέσμευση εγγράφων στις 29 Δεκεμβρίου 2017. Ο φάκελος αυτός περιλαμβάνει τα πρακτικά και τις διαδικασίες δύο επισκέψεων στο Λονδίνο Τούρκων Πρωθυπουργών, του Τουργκούτ Οζάλ το 1986 και του Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ το 1992. Παραμένει δεσμευμένος προσωρινά ο δεύτερος φάκελος που επαναδεσμεύθηκε και αφορά τον Γιώργο Βασιλείου.

Επίσκεψη Οζάλ το 1986

Τον Οκτώβριο του 1985, και αφού προηγήθηκε τον Φεβρουάριο του 1985 η επίσκεψη τού τότε Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας, Sir Geoffrey Howe, στην Τουρκία, η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε ότι ήταν καιρός να καλούσαν για επίσημη επίσκεψη στο Λονδίνο τον Τούρκο Πρωθυπουργό Τουργκούτ Οζάλ. Η επίσκεψη, η πρώτη Τούρκου Πρωθυπουργού από το 1952, πραγματοποιήθηκε μεταξύ 17-20 Φεβρουαρίου 1986. Τον Οκτώβριο του 1985 η Βρετανίδα Πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ έστειλε μήνυμα στον Τ. Οζάλ διαμηνύοντάς του πως «συμμεριζόμαστε τις απόψεις σας για τη σημασία για τη Δυτική Ευρώπη μιας δυνατής Τουρκίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο έπαιξε ηγετικό ρόλο στις προσπάθειες να καλυτερεύουν οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την Τουρκία και για την αναζωογόνηση της Συμφωνίας Σύνδεσης».

Πλήρης ένταξη Τουρκίας στην ΕΟΚ

Η ξεκάθαρη προσδοκία του Τουργκούτ Οζάλ, όπως την εξέφρασε ο ίδιος προτού επισκεφθεί το Λονδίνο, σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» στις 16 Ιανουαρίου 1986, ήταν η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Και, σύμφωνα με τη βρετανική πρεσβεία στην Άγκυρα (14.2.1986), ο Οζάλ βρισκόταν κάτω από έντονη πίεση από τον βιομηχανικό κόσμο στην Τουρκία για γρήγορη αίτηση για ένταξη της Τουρκίας στην Οικονομική Κοινότητα.

Μεταξύ των θεμάτων που συζήτησε η Βρετανίδα Πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ με τον Τ. Οζάλ στις 18 Φεβρουαρίου 1986 ήταν το Αιγαίο, τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία, μεγάλα εμπορικά συμβόλαια, περιλαμβανομένης και γέφυρας του Βοσπόρου, αλλά και πωλήσεις αμυντικών ειδών, καθώς και το Κυπριακό. Ο Οζάλ ήταν με την εντύπωση ότι οι Ελληνοκύπριοι, όπως και η Ελλάδα, δεν ήθελαν λύση, αλλά η Θάτσερ διαφώνησε επί τούτου, λέγοντας ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν ήθελαν νομιμοποίηση της διχοτόμησης στην Κύπρο. Αλλά, αν είχαν τα πράγματα όπως τα έβλεπε (ο Οζάλ), τότε ακόμα περισσότερο έπρεπε να ενθαρρυνθεί ο Ντενκτάς να φανεί λογικός και να δεχθεί τις προτάσεις του Γ.Γ. του ΟΗΕ. Και η πίεση πάνω στην ελληνοκυπριακή πλευρά θα αυξανόταν αν και η Τουρκία έδειχνε κάποια ελαστικότητα, δεχόμενη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων.

Ίσως ενδιαφέρεται για δύο κράτη…

Σε ξεχωριστή συνάντηση, όμως, με τη Βαρώνη Γιανγκ, που προηγήθηκε της συνάντησής του με την Πρωθυπουργό, ο Οζάλ παρέμεινε ανένδοτος όσον αφορά το Κυπριακό. Είπε ότι όλοι ανέμεναν από την Τουρκία να βοηθήσει ενθαρρύνοντας τον Ντενκτάς για λύση, όμως κανένας δεν του είχε υποδείξει ικανοποιητικά ότι πίεζαν πραγματικά και τους Έλληνες και Ελληνοκύπριους για λύση. Τότε η Βαρώνη τού είπε ότι οι ίδιοι (Βρετανοί) πίεζαν εξίσου σκληρά και τους Έλληνες για λύση και δεν έπρεπε να νομίζει ότι οι πιέσεις ήσαν μονόδρομος. Οι Έλληνες, εξάλλου, πιέστηκαν να δεχθούν την ομοσπονδιακή λύση. Ο Οζάλ, όμως, παρέμεινε αμετάκλητος και απάντησε ότι η ομοσπονδιακή λύση ήδη εφαρμοζόταν ντε φάκτο.

Το Φόρεϊν Όφις στις 17 Φεβρουαρίου 1986, ενημερώνοντας τον ιδιωτικό γραμματέα της Πρωθυπουργού για τη συνάντηση Οζάλ με τη Βαρώνη Γιανγκ, επισήμανε και τα εξής ενδιαφέροντα:

«Εν πάση περιπτώσει, η Πρωθυπουργός ίσως να ενδιαφέρεται να γνωρίζει ότι ο Οζάλ πιθανόν να σκέφτεται ως ελκυστική ιδέα τη μετατροπή του στάτους κβο σε δύο ξεχωριστά κράτη. Θα βοηθήσει αν η Πρωθυπουργός μπορεί να τον πείσει ότι η αλήθεια είναι πως, παρόλο που η παρούσα κατάσταση παρέχει μέτρια ευημερία, επιφέρει βαρύ οικονομικό κόστος στην Ελληνο-κυπριακή Κυβέρνηση και την εμποδίζει από το να συνεχίζει τη γνωστή εμπορική ικανότητά της, πετυχαίνοντας όλα τα αποτελέσματα που θα μπορούσε να είχε με μια Ενωμένη Ομόσπονδη Κύπρο. Επιπρόσθετη πίεση πάνω τους προκαλείται και από το γεγονός ότι η διχοτόμηση τούς αρνείται μέρος του φυσικού τους εδάφους, που εμποδίζει την ενότητα και αφήνει τα τουρκικά στρατεύματα να έχουν στην κατοχή τους μέρος της Κύπρου. Θα είναι ζημιογόνο αν ο Οζάλ φύγει με την ιδέα ότι εμείς με οποιονδήποτε τρόπο δεχόμαστε τη δική του ανάλυση».

Συνάντηση Μέιτζορ-Ντεμιρέλ

Από τα πρακτικά της επίσημης επίσκεψης στο Λονδίνο στις 23 Νοεμβρίου 1992, του επόμενου Τούρκου Πρωθυπουργού Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ (ο Ντεμιρέλ ανέλαβε Πρωθυπουργός στις 20.11.1991), ο τελευταίος εξέφρασε τις ανησυχίες του για την πιθανότητα στρατιωτικής σύρραξης στο Κοσσυφοπέδιο. Η Τουρκία ήθελε να βοηθήσει και τα Ηνωμένα Έθνη έπρεπε να επέμβουν κ.λπ, και κατά τη διάρκεια του γεύματος προς τιμήν του, ευχαρίστησε τη Βρετανία για τη βοήθεια που προσέφερε της Τουρκίας για τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και εξήρε ιδιαίτερα τον ρόλο του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών. «Οι σχέσεις Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου ήσαν “beautiful” (είπε). Υπήρχαν πολλά πράγματα που μπορούσαν να κάνουν μαζί για την ειρήνη και ευημερία…».

«Πιο πολεμοχαρείς κυβερνήσεις στη Λευκωσία και Αθήνα;»

Αναφορικά με την Κύπρο, ο Υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας (Ντάγκλας Χερτ) είπε ότι ανησυχούσαν γιατί ο δεύτερος γύρος των συνομιλιών είχε διακοπεί. Τα Ηνωμένα Έθνη και οι κυβερνήσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου ήθελαν μια διευθέτηση, αλλά ο Ντενκτάς δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει υποχωρήσεις και υπήρχε ο κίνδυνος η διεθνής κοινότητα να τον θεωρεί εκείνον ως το κύριο εμπόδιο για μια λύση.

Δεν μπορούσαν να αφήσουν τα πράγματα όπως είχαν, μπορούσαν μια μέρα να αντιμετωπίσουν πιο πολεμοχαρείς (bellicose) κυβερνήσεις στη Λευκωσία και Αθήνα. Το Λονδίνο είχε φέρει ένσταση στη διασύνδεση μεταξύ της προόδου στο Κυπριακό με την πρόοδο της τουρκικής σχέσης με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αλλά έπρεπε να αναγνωριστεί ότι στην πραγματικότητα η διασύνδεση υπήρχε και όχι μόνο σε σχέση με την Ελλάδα. Επομένως, οτιδήποτε μπορούσε να κάνει η Τουρκία για να προχωρήσει η πρόοδος στο Κυπριακό, θα βοηθούσε.

«Διαφορετική φυλή οι Τουρκοκύπριοι»

Είπε ο Ντεμιρέλ: «H Τουρκία πλήρωνε αρκετά για την ένοπλη παρουσία της στη Βόρεια Κύπρο και για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος στο Τουρκικό Κράτος στην Κύπρο. Η Τουρκία υπέφερε και υπέφεραν επίσης και οι 150.000 Τουρκοκύπριοι. Κανένας, εκτός της Τουρκίας, δεν τους αναγνώρισε. Ήσαν απομονωμένοι. Γι’ αυτό η Τουρκία ήθελε μια διευθέτηση, αλλά όχι μια διευθέτηση που απλώς θα δημιουργούσε μεγαλύτερα προβλήματα μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.

Το γεγονός ήταν ότι είχε εξασφαλιστεί η ειρήνη με την τουρκική στρατιωτική παρουσία που ενήργησε ως αποτρεπτική δύναμη. Στις διαπραγματεύσεις ο Ντενκτάς είχε ελαττώσει τις απαιτήσεις του κάτω του 30% στο εδαφικό. Ο Γ.Γ. του ΟΗΕ είχε προτείνει το 28,4% της νήσου για τους Τούρκους. Ο Ντενκτάς είχε υποδείξει ότι θα δεχόταν διευθέτηση στο 29% συν.

Αν μπορούσαν να συμφωνήσουν στο συνταγματικό, τότε ο Ντενκτάς θα επανερχόταν στον χάρτη και θα μοίραζαν τη διαφορά μεταξύ 28,4% και 29,2%. Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι οι Τουρκοκύπριοι ήσαν μια διαφορετική φυλή (different race) με διαφορετική γλώσσα από τον υπόλοιπο (πληθυσμό) στο νησί. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, της Τσεχοσλοβακίας και Γιουγκοσλαβίας, ήταν δύσκολο να τους πείσει ένας ότι πρέπει να ζήσουν μαζί με τον υπόλοιπο πληθυσμό στην Κύπρο.

Αλλά αν η Τουρκία δεν πίεζε τον Ντενκτάς, δεν θα διαπραγματευόταν καθόλου. Ήταν παράλογο (unreasonable) για τον κ. Βασιλείου να αναμένει μια συμφωνία πριν από τις εκλογές του. Θα πρέπει να δούμε τι γίνεται μετά τις εκλογές». Ο Βρετανός Υπ. Εξωτερικών τού απάντησε ότι όλα αυτά καλά, αλλά ο κ. Βασιλείου χρειαζόταν κάποια κατανόηση…

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός επεσήμανε ότι τα αποτελέσματα αποτυχίας θα ήσαν άσχημα. Μπορούσε ο Ντεμιρέλ να υποστηρίξει τις ιδέες τού Γ.Γ. του ΟΗΕ; Ο Ντεμιρέλ είπε ότι ο Ντενκτάς δεχόταν το 91% των ιδεών τού Γ.Γ., για να προσθέσει, όμως, ο Βρετανός Πρέσβης στην Άγκυρα Τζον Γκούλτεν (John Goulden που παρευρέθη) ότι ο Ντενκτάς τις δεχόταν ως «βάση» για διαπραγμάτευση. Ανακεφαλαιώνοντας στο θέμα του Κυπριακού, ο Βρετανός Πρωθυπουργός τόνισε ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να κρατηθεί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εκτός του Κυπριακού, καθώς προχωρούσε προς μια κοινή εξωτερική πολιτική πάνω σε πολλά θέματα και κάλεσε αμφότερους τους Υπουργούς Εξωτερικών (Βρετανίας/Τουρκίας) να κρατήσουν τις επαφές τους. (Ο Τούρκος τότε Υπουργός Εξωτερικών ήταν ο Χικμέτ Σετίν).

Σημείωση 1: Το 1990 παραιτήθηκε από Πρωθυπουργός η Μάργκαρετ Θάτσερ και ανέλαβε Πρωθυπουργός ο Τζον Μέιτζορ και Υπουργός Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας ανέλαβε ο Ντάγκλας Χερτ.

Σημείωση 2: Οι Ιδέες του Γ.Γ. του ΟΗΕ, που δεχόταν κατά το 91% ο Ραούφ Ντενκτάς (κατά τον Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ), ήσαν οι συνομόσπονδες «Ιδέες Γκάλι» του Απριλίου του 1992.

Πηγή: sigmalive

Μάθετε περισσότερα

This entry was posted in Annan Plan, Bi-Zonal Bi-Communal Federation, Occupied Cyprus, Turkish Invasion of Cyprus. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s